ปรัชญาและคุณค่าแห่งสัมปสาทนียสูตร

เส้นทางสายเอกและการตื่นรู้ผ่านทวารทั้งหก

ในประวัติศาสตร์แห่งพระพุทธศาสนา มีเหตุการณ์อันน่าอัศจรรย์ครั้งหนึ่ง ณ พุทธศาลาในป่ามะม่วงของราชกุมาร เมืองนาลันทา เมื่อท่านพระสารีบุตรเถระได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า และเปล่งสีหนาทอันองอาจประกาศความจริงอันสูงสุดว่า ไม่มีสมณหรือพราหมณ์อื่นใดในอดีต อนาคต และปัจจุบัน ที่จะมีสัมโพธิญาณยิ่งไปกว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า ความอาจหาญในธรรมนี้มิใช่คำกล่าวด้วยความงมงาย หากแต่ตั้งอยู่บนฐานแห่งปัญญาญาณและการปฏิบัติที่ประจักษ์แจ้งในสัจธรรม

พระพุทธองค์ทรงสดับแล้วจึงตรัสถามด้วยความแยบคายถึงที่มาแห่งวาจานั้น ท่านพระสารีบุตรจึงได้ถวายวิสัชชนาด้วยอุปมาอันลึกซึ้งเปรียบเสมือนนายทวารประตูเมืองผู้ฉลาดมั่นคง ณ นครใหญ่อันมีประตูเมืองแข็งแกร่งทั้งหกทวาร นายทวารผู้ยืนตรวจตราอยู่ ณ ประตูเหล่านั้นย่อมรู้แน่ชัดว่า ผู้ที่จะเข้าหรือออกจากเมืองนี้ล้วนต้องผ่านเส้นทางประตูเหล่านี้ทั้งสิ้น ในทำนองเดียวกัน พระสารีบุตรผู้ฝึกอบรมจิตใจตามแนวทางอริยมรรคอันเป็นทางสายเอก ย่อมรู้แจ้งว่าพระพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์ล้วนตรัสรู้และดำเนินผ่านประตูแห่งความบริสุทธิ์สายเดียวกันนี้โดยประการทั้งปวง

สำหรับพุทธศาสนิกชนรุ่นหลัง สัมปสาทนียสูตรได้มอบขุมทรัพย์ทางปัญญาอันทรงคุณค่าที่สามารถน้อมนำมาประยุกต์ปฏิบัติในชีวิตประจำวันได้ ประการแรกคือการตั้งมั่นในศรัทธาที่ประกอบด้วยปัญญา ความเลื่อมใสในพระพุทธคุณมิได้เกิดจากการบอกเล่าต่อกันมา หากแต่เกิดจากการพิจารณาไตร่ตรองตามหลักเหตุและผล ทำให้จิตใจมั่นคงไม่หวั่นไหวไปตามกระแสโลก

ประการที่สอง การน้อมนำอุปมาเรื่องนายทวารประตูเมืองมาสู่การฝึกสติรู้ตัวทั่วพร้อมในชีวิตประจำวัน เมื่ออารมณ์ทั้งหลายมากกระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ สติและปัญญาทำหน้าที่เสมือนนายทวารผู้คอยคัดกรอง คอยดูแลรักษาจิตไม่ให้ไหลไปตามอำนาจของความโลภ โกรธ และหลง ช่วยให้เราสามารถรักษาความปกติสุขและความสงบระงับไว้ได้ในทุกสถานการณ์

ประการสุดท้าย การระลึกถึงพระพุทธคุณอันบริสุทธิ์และลึกซึ้งตามนัยแห่งพระสูตรนี้ ช่วยหล่อเลี้ยงจิตใจให้เกิดปีติและปราโมทย์ ความอิ่มเอิบผ่องใสนี้ทำหน้าที่เสมือนเกราะคุ้มกันจิตใจจากความเครียดและความเร่าร้อนในวิถีชีวิตยุคปัจจุบัน ทำให้ผู้ปฏิบัติสามารถก้าวเดินไปบนเส้นทางแห่งการพัฒนาจิตใจได้อย่างมั่นคง เป็นผู้ตื่นรู้อย่างแท้จริงตามรอยบาทแห่งพระบรมศาสดา